نویسنده: شهاب فلاح چای - یکشنبه ۱٩ بهمن ،۱۳٩۳

دلایل اصلی عملکرد ضعیف این گونه سازه‌ها از ترد بودن مصالح و کاهش مقاومت بر اثر تکرار شدید بار، وزن سنگین بنای حاصله و در نتیجه برشی زیاد. سختی زیاد در مقابل امواج زمین لرزه‌ای با پریودهای کوتاه و کیفیت ساخت ناشی می‌شود. همچنین به علت وزن زیاد دیوارها، امکان کمانش خارج از صفحه تحت اثر  نیروهای جانبی نیز وجود دارد. ترک‌های عمیق در دیوارها، جدا شدن سقف از دیوارها، باز شدن تیرهای طاق ضربی و ریختن آجرهای درون طاق‌ها را نیز می‌توان از جمله خسارات ناشی از این گونه بناها بر شمرد. این ساختمان‌ها در برابر زلزله رفتاری فریبنده دارد و به محض این که بار زلزله از مقاومت آنها اندکی بیشتر شد، به یکباره فرو می‌ریزد. اما در مقابل، راه‌هایی برای مقاوم‌تر کردن این گونه سازه‌ها وجود دارد. در آیین‌نامه نیز فصلی به ساختمان‌های با مصالح بنایی غیر مسلح اختصاص دارد. بدون در نظر گرفتن این ضوابط،این نوع  ساختمانها بسیار آسیب پذیر خواهند بود.

ضعیف‌ترین نوع ساختمانهای فولادی در ایران، ساختمانهای بی اسکلت و نیمه اسکلتند. در این نوع سازه، بخشی از برا قائم توسط ستونهای فولادی و بخش دیگر توسط دیوارها و پایه‌های آجری تحمل می‌شود و هیچ نوع سیستم لرزه‌بری هم وجود ندارد. این نوع بنا تقریباً رایج‌ترین فرم ساختمانی در کشور است و متاسفانه میزان پایداری لرزه‌ای بسیار کمی دار زیرا بر خلاف ستونهای فولادی که تا حدودی قادرند جایجاییهای افقی را بدون فروریختن تحمل کنند، پایه‌های آجری خیلی زود فروریخته و موجب ناپایداری کلی سازه می‌گردند.

باید دانست که اگر چه یک دیوار آجری ممکن است مقاومت افقی بیشتری از یک ستون فولادی داشته باشد (بگذریم از اینکه ستونهای فولادی که در ساختمانهای نیمه اسکلت بکار می‌روند اصولاً فاقد مقاومت جانی‌اند) اما مقاومت معیار مناسبی برای تعیین درجه پایداری لرزه‌ای یک سازه نیست بلکه رفتار غلتکی است که سازه را در برابر زلزله حفظ می‌کند و از این رو سازه‌ای با مقاومت افقی بسیار کم اگر بتواند جابجاییهای افقی زیادی را در دوره‌های متوالی بارگذاری تحمل کرده و قدرت تحمل بارهای قائم را از دست ندهد، خواهد توانست در برابر زلزله پایدار مانده و فرو نریزد. در واقع همین اصل مبنای کار روشهای عایق لرزه‌ای است. بر عکس دی.ارهای آجری علیرغم مقاومتی قابل توجه، بدلیل نبود ظرفیت تغییر شکل، در زلزله‌های مخرب بسیار در ساختمانهای تمام اسکلت، کلیه نیروی وزن از طریق تیرهای حمال به ستونهای فولادی منتقل می‌شود. درگذشته، اکثر ساختمانهای تمام اسکلت در ایران بدون سیستم لرزه‌بر ساخته می‌شدند. این وضعیت نه تنها در ساختمانهای کوچک و متوسط، بلکه در ساختمانهای بلند هم دیده می‌شود.

 

مهندس عباس پرتوی دیلمی

 

مهندس شهاب فلاح چای

 

شماره تماس :09120215547